“Wat als er iets mis gaat onderweg?”

Wat als er iets misgaat onderweg met de bus of trein? Deze vraag kreeg ik tijdens een lezing. Die vraag was de spijker op zijn kop, omdat die vraag mij ook parten speelde toen ik nog niet zelfstandig kon reizen. En ik denk dat het bij veel andere jongeren ook parten speelt, die met het openbaar vervoer willen gaan reizen. De vragenstelster bedoelde bijvoorbeeld als de bus te laat is, waardoor je de aansluiting mist en te laat op je afspraak komt. Of als er een trein uitvalt je je strandt op het perron.

Van klasgenoten hoorde ik verhalen van bussen die helemaal niet kwamen opdagen of die de halte voorbijrijden, al was de bus bijna leeg. Dat soort voorbeelden kunnen heel groot worden in je gedachten als je nog geen ervaring hebt met zelfstandig leren reizen. Voor mij was het onoverkomelijk en een reden waarom ik niet op eigen houtje met de bus ging.

Op eigen houtje?

Anders dan een klasgenoot Gido. Hij had genoeg van de taxi en besloot dat hij zelfstandig kan reizen. Klasgenoten die al zelfstandig reisden, hoorden Gido ineens zeggen: “Ik vind het wel leuk in de bus.”
Ik vond het een grappig verhaal, maar besefte ook dat ik nu de enige van de klas was die nog met de taxi-bus naar school ging. Ik begon te twijfelen aan mijn bestaansrecht. Je zou denken dat ik verder geen aanmoedigen nodig had om ook die stap te zetten.

Het is niet dat ik het wel best vond zoals het ging. Het heeft me zoveel gekost. Mijn zelfrespect. Mijn beste vriend op school uit het oog verloren, toen hij naar een andere school ging. Gido had iets onverzettelijks en ik heb hem nooit bang gezien. Veel autisten zijn snel angstig en onzeker, maar lang niet allemaal.

Ik was die periode aan het einde van mijn krachten. Ik had nul zelfvertrouwen.

Toen ik een begeleidster kreeg die me stap voor stap en halte voor halte vertrouwd maakte met het openbaar vervoer, kreeg ik zelfvertrouwen, omdat ik ervaarde dat ik wel zelfstandig kon reizen. Zij kon mijn behoeften waarnemen, zelfs als ik er niet over kon praten. Ook zag zij dat ik vooral naar de grond keek, waardoor mijn directe omgeving niet meer in beeld was. Zij leerde me om me heen te kijken, aanknopingspunten te maken. Binnen vier maanden kon ik de taxi voorgoed uitzwaaien. Daarmee kreeg ik iets van mijn eigenwaarde terug. Er speelde natuurlijk nog meer. Toch is het een van de belangrijkste mijlpalen in mijn ontwikkelen.

Denk niet: “Mijn kind moet eerst maar wat meer zelfvertrouwen krijgen.”

Je krijgt zelfvertrouwen door ervaring en oefening. Een kind dat nog niet heeft leren zwemmen, springt ook niet vol zelfvertrouwen in het diepe. Uitzonderingen daargelaten. Soms gebeurt er iets wat je niet in het moment kan oplossen.
Door een sneeuwbui was de trein naar Amsterdam uitgevallen, waardoor een afspraak met een vriend niet door kon gaan. Dan maar de bus, waarbij ik al een half uur vertraagd was. Die ging niet verder dan Haarlem en het was al te laat om over te stappen. Die vriend had namelijk ook geen mobiele telefoon. Ik heb huilend in de bus gezeten. Toen was er een vrouw die me bemoedigend toesprak. Zij had kanker overwonnen, dan kon ik dit ook te boven komen. Ze zei het niet op een manier van: ‘Je moest eens kijken wat ik heb doorgemaakt!’, maar juist: “Jij kunt dit.”

Die vriend heb ik gemaild zodra ik thuis was. Hij had mij ook al gemaild. Hij vermoedde al dat er iets was uitgevallen. Hij weet dat ik betrouwbaar ben.

Mijn vader is ook eens na een werkdag gestrand op een perron. Er was geen vervoer naar Gouda, waar hij ook vroeg om informatie. Mijn anders conflictvermijdende vader heeft staan schelden en vloeken. Hij noemde die dag achteraf ‘het dieptepunt van het jaar’.
Ook mensen zonder autisme hebben er stress van als er iets is met het openbaar vervoer.
Bedenkt dat mensen die aangewezen zijn op leerlingenvervoer zulke dieptepunten soms een paar keer per maand of zelfs wekelijks ervaren.

Soms gebeurt er iets wat je zelf niet kan oplossen.

Iemand uit het publiek vond het dapper dat ik toch door bleef zetten, toch weer de bus of de trein pakte, nadat het die keer helemaal mislukt was. Ik zei dat ik inderdaad wel dingen wil blijven ondernemen, vrienden wil kunnen bezoeken, een van de redenen dat ik destijds dringend moest leren zelfstandig reizen. Die verworvenheid liet ik me niet meer afnemen. Ik legde uit: Met het openbaar vervoer is de kans 1% dat ik mijn bestemming niet (op tijd) haal, maar met taxi vervoer tussen de 10 en 30% per keer. Tja, wat kies je dan? Verder neem ik extra reistijd en check van te voren de routeplanner.

Wil je kind zelfstandig leren reizen, maar weet hij niet hoe hij dat kan aanpakken.

Ik help hem/haar op weg. Veilig, stap voor stap en overzichtelijk. Zoals Liesbeth mij heeft geleerd vertrouwd te raken met het OV. Leuk weetje: Ik was niet Liesbeth haar eerste client, wel de eerste die zij zelfstandig heeft leren reizen.

Er zijn altijd wel redenen om niet te starten met zelfstandig leren reizen.

“Mijn kind moet eerst wat meer zelfvertrouwen krijgen.”

Door oefening en ervaring ontwikkel je zelfvertrouwen. Je zelfvertrouwen groeit niet vanzelf met de jaren.
Natuurlijk kan een kind nog echt te jong zijn. De meeste ouders laten een neurotypisch kind van negen jaar ook niet alleen naar een andere stad reizen. Voor mij is elf of twaalf jaar een mooie leeftijd om te beginnen. Je hoeft hem niet meteen alleen op pad te sturen, je kunt samen op pad gaan. Het ene kind is het andere niet. Sommige kinderen kunnen hun hoofd koel houden bij onverwachte situaties, zoals vertragingen en de overstap missen. Ook dat is een vaardigheid die je kunt leren.

“Ik moet werken voor mijn geld.”

Iedereen heeft vakantiedagen. Het kost misschien een dagdeel per keer om met je kind de route af te leggen, heen en terug. Met twaalf keer de route afleggen, weten de meeste jongeren echt wel de weg. Als je het niet kunt combineren, bijvoorbeeld door de zorg voor je andere kinderen, dan sta ik voor je klaar om je kind zelfstandig te leren reizen.

“Ik/Mijn kind vindt het erg spannend.”

Ja, nieuwe dingen zijn altijd spannend. Dat is ook helemaal niet erg en ook geen slecht teken dat je het aan het begin spannend vind. Dat ervaarde ik zelf ook. Doordat ik niet alleen, maar samen met mijn begeleidster op pad ging, voelde ik me veilig. En leerde ik de vaardigheden die ik nodig had, waardoor ik binnen een paar maanden de taxi voorgoed kon uitzwaaien. Iets wat groot en ongrijpbaar leek, kwam zo dichtbij en werd tastbaar. Uiteindelijk werd het zelfs gewoon om met het openbaar vervoer te reizen.

“Wat als er iets gebeurt onderweg?”

Dat is helaas niet altijd te vermijden. Je kunt oefenen met handelen in onverwachtse situaties en bespreken wat je kind in zo een geval het beste kan doen. De kans dat het misgaat het met taxivervoer is overigens bijna 100%. De kans is niet of er iets ernstigs misgaat, maar wanneer. Toch wil ik niet zomaar voorbij gaan aan de vraag. Het is natuurlijk erg stressvol als je ergens strandt onderweg.
Zorg dat je kind een paar telefoonnummers heeft waar hij in geval van nood naar kan bellen, zodat iemand hem op kan komen halen. Een opgeladen telefoon is trouwens ook noodzakelijk als hij met de taxi naar school gaat.

“Mijn kind heeft intensieve begeleiding nodig.”

Ik kan niet oordelen over welke zorg uw kind nodig heeft. Uiteindelijk is zelfstandig leren reizen net als leren fietsen of leren zwemmen. Dat heb ik ook geleerd, hetzij langzamer dan de meeste kinderen. Over zelfstandig reizen werd ineens gedaan alsof het niet haalbaar was, vanwege mijn autisme. Zou er over zwemmen net zo gedacht zijn, was ik misschien allang verdronken. 🙁

Autistische mensen hebben hetzelfde leervermogen als iedereen, alleen is hun ‘gebruiksaanwijzing’ vaak anders, omdat ze veel in detail zien en minder het geheel. Wat bij veel kinderen ‘vanzelf’ lijkt te gaan, moeten autisten stap voor stap leren.
Dat hoeft niet met alles zo te zijn. Ze kunnen ook autodidact zijn, als ze ergens van nature aanleg voor hebben.

Een frisse start in 2026?

Ga een traject aan om je kind zelfstandig te leren reizen. Dat gaat hem zoveel geven. Vriendschappen kunnen onderhouden, ook als ze naar een andere school gaan. Hij kan op eigen beweging bij vrienden langs gaan. Zelfvertrouwen hebben om op pad te gaan, verkregen door oefening. Kunnen gaan en staan waar hij wil. Hij is verlost van het onbetrouwbare en onveilige systeem van leerlingenvervoer.

Meer lezen? Kijk op https://afwijkend-en-toch-zo-gewoon.nl/werk-met-mij/

Op 9 februari 11.00 uur 2026 vertel ik mijn verhaal. Over mijn relatief zorgeloze jaren. Ik groeide op in een warm nest. Het was de school die aandrong op onderzoek. Door de diagnose autisme gingen er juist deuren dicht en kwam ik uiteindelijk min of meer gedwongen op het speciaal onderwijs terecht. Dankzij mensen die wel in me geloofden, kon ik toch zelfredzaam worden en een waardevol leven leiden.

Ik vertel over de weg die ik (letterlijk en figuurlijk) heb afgelegd en wat er nodig is om autistische jongeren een goede toekomst te kunnen bieden.

De lezing vindt plaats in Stadsbibliotheek Dordrecht Groenmarkt 153 en is gratis.

Aanmelden hoeft niet. Meer weten: https://afwijkend-en-toch-zo-gewoon.nl/lezingenagenda-2/